Geef je op voor de e-zine

Onze roots: Corporate Antropologie

Over organisatiecultuur wordt veel geschreven, gezucht en gesproken. Cultuur is van oudsher het aandachtsgebied van antropologen. De corporate antropologie kijkt met dezelfde verwonderde blik naar organisaties, bedrijven, boardrooms en bestuurders zoals antropologen dat naar tribale samenlevingen doen.

Culturele antropologie is een vakgebied met een rijke en kleurrijke geschiedenis. Heel vroeger spraken we over ‘leunstoelantropologen’, mensen die vanuit hun luie (studeer)stoel boeken schreven over verre volken, zonder ooit de ander te hebben ontmoet. Daarna kwamen begin 1900 de ‘echte’ antropologen. Zij trokken eropuit, leefden maandenlang in dorpen en gemeenschappen tussen de lokale mensen, om de plaatselijke gebruiken en gewoonten van binnenuit te leren kennen. Om werkelijk te begrijpen welke betekenis mensen gaven aan de wereld om hen heen en hoe dit tot uiting kwam in symbolen, gedrag en rituelen.

Mead
Onderschrift: Margareth Mead op de Samoa eilanden.

De methoden en technieken van de klassieke culturele antropologie worden sinds de jaren negentig steeds meer toegepast op groepen mensen om de hoek. Er zijn inmiddels veel gebieden waarin de antropologie met succes wordt toegepast. Denk aan de indringende journalistiek van Joris Luyendijk in de bankensector. Of in de marketing. Antropologie wordt steeds bekender; getuige populaire televisieprogramma’s als Expeditie Robinson, Metropolis of de Hokjes- man.

Antropologen vinden hun weg in de corporate wereld. Organisaties en bedrijven bestaan immers uit groepen. Of antropologisch gezegd, uit allerlei tribes, elk met een eigen stamhoofd, eigen rituelen en spelregels. Willen we groepen begrijpen, beïnvloeden, veranderen en sturen, dan zullen we dus moeten begrijpen hoe groepen mensen zich bewegen. Dit is het vakgebied van de organisatieantropologie, de corporate antropologie.

Antropologen slaan de brug tussen realiteiten.

Corporate antropologen nemen de dynamiek tussen verschillende werelden als uitgangspunt. Tussen deze werelden zit altijd een spanningsveld. Zo is er de wereld van het management en de werkvloer. De wereld van de klant en die van de organisatie. De wereld van de trainingen en die van het dagelijkse werk. En bijvoorbeeld de wereld van de geplande en de geleefde organisatie. De geplande organisatie staat op papier, laat zich zien in KPI’s, in cijfers, in strategieën, missiestatements en visies. De geleefde organisatie laat zich zien in verhalen, emoties, onderlinge verhoudingen. Tussen plan en realiteit, tussen het uitstippelen van de route en het uiteindelijke beleven van de organisatie en de doelen, zit een spanningsveld. Het zijn twee verschillende belevingswerelden, die elk een eigen taal hebben. Als antropoloog zijn we daarmee een vertaler van culturen. Op allerlei plekken in organisaties zie je botsende werelden. Marketing kijkt meewarig naar R&D. Teamleiders begrijpen geen snars van de keuzes van het MT.

Het is het lot van antropologen om altijd tussen dingen in te zitten: culturen, landen, talen, zelfs realiteiten.

Corporate antropologie heeft eigen methoden, maar is in eerste instantie een manier van kijken. Vanuit het traditionele vak van culturele antropologie, bekijkt een antropoloog een onderwerp altijd vanuit een emic en een etic perspectief. Etic staat voor het perspectief van buitenaf, hoe een buitenstaander naar een bepaalde realiteit kijkt. Etic elementen zijn dingen die in alle culturen voorkomen, het zijn universele verschijnselen (machtsverhoudingen). Emic staat voor het perspectief van binnenuit, hoe iemand uit een bepaalde (sub)cultuur het zelf ervaart. Emic elementen zijn die dingen die specifiek voor een bepaalde groep gelden (je krijgt hier status door snel veel rapporten te kunnen lezen). Een antropoloog is getraind om etic elementen vanuit een emic perspectief te duiden, dus door een cultuur van binnenuit te leren kennen en te begrijpen. Een etic gegeven is bijvoorbeeld dat elke groep een ranking en verwantschap-systeem kent, vanuit de emic invalshoek onderzoek je hoe een specifieke groep hier vorm en betekenis aan geeft. Nadat je als antropoloog de emic wereld hebt leren begrijpen, vertaal je deze kennis vervolgens naar de taal en het referentiekader van iemand die die cultuur niet van binnenuit kent.

Alleen de kennis en ervaring van alle verschillende leefwerelden samen bepalen de waarde en effectiviteit van een organisatie. Een organisatieverandering gaat alleen goed wanneer deze aansluit bij de lokale (sub)culturen van de belangrijkste teams, afdelingen en stakeholders. De kwaliteit van een strategie, een planning en een missie staat of valt bij hoe mensen de aangeboden processen en middelen gebruiken en hoe zij de organisatie beleven. Vanuit de antropologische zienswijze is het logisch dat je mensen niet pas bij een ontwikkeling betrekt als de plannen klaar zijn, maar hen tijdens het hele proces van ontwikkeling als uitgangspunt én inspiratiebron te nemen. Daarbij is de antropoloog getraind om snel toegang te kunnen krijgen tot gesloten groepen, om mensen aan tafel te krijgen die je normaal niet spreekt. Door methoden uit de antropologie toe te passen kun je mensen uit de verschillende leefwerelden betrekken op een manier dat ze mede-eigenaar worden van de veranderplannen en ontwikkelingen, dat ze hun inzichten en ideeën willen delen.

De corporate antropoloog vertrekt meestal vanuit een etic perspectief: vanuit de uitgangspunten en de strategie die management voor de organisatie heeft uitgestippeld, vanuit de universele elementen die in elke groep en organisatie voorkomen. Van daaruit duikt de corporate antropoloog het alledaagse leven van de verschillende groepen in de organisatie in, het emic perspectief. Op zoek naar hoe mensen hun werk beleven, processen en procedures gebruiken en welke mores zij gezamenlijk hebben opgebouwd. De corporate antropoloog verzamelt op deze manier de routines, relaties, verhalen en rituelen. De laatste stap is om het emic en etic perspectief met elkaar te verbinden. Door deze verbinding komt de uitgestippelde en geplande organisatie samen met die van de huidige gedragingen en verhalen.

Corporate antropologie helpt te zien wat er werkelijk speelt in de dynamiek van een organisatie of bedrijf.

Als wij helpen fuseren zien we twee organisaties, maar ook twee tribes met elk hun eigen ‘totem’ (missie, drives, verleden). Niet alleen de mensen, maar ook de totems moeten geïntegreerd worden, anders houd je nog jaren twee bloedgroepen. Bij een disfunctioneel directieteam gaan we na hoe de verwantschapssystemen in elkaar zitten; wie wie in het verleden heeft geholpen, afgedekt, bevorderd, wie met wie een liefdesrelatie heeft gehad. Veranderen doen we met kennis van overgangsrituelen en de wetenschap dat transformatie plaats vindt ‘in het ondertussen’; in de onzekerheid tussen oude en nieuwe orde.

Alle activiteiten van de Academie voor Organisatiecultuur zijn gevoed door, en vele ook geboren uit, onze kennis en kunde van de corporate antropologie. Een fascinerend vakgebied met vele praktische toepassingen voor organisaties. We weten immers al lang hoe we moeten organiseren, veranderen, besluiten. We zijn het soms alleen even vergeten in onze gebouwen van beton...

Inschrijven leergang, trainingen congressen

  • Leergang Organisatiecultuur. Corporate Antropologie – echt aan de slag met organisatiecultuur

    Intensieve en unieke leergang. Data en inschrijven.

  • Training Talk! Faciliteren van kampvuurgesprekken

    Door ons ontwikkelde dialoogvorm, geinspireerd op dialoogvormen van over de hele wereld. Data en inschrijven.

  • Training Own Your Rank

    Over ranking en positie pakken. Krachtig én verbindend zijn. Data en inschrijven.

  • Training Deep Democracy

    Krachtige besluitvormingsmethode, werken met de onderstroom. Meer info en inschrijven: www.deepdemocracy.nl

  • 13 September 2017: Tegenlicht Meet Up

    Kwestie van vertrouwen. Hoe verhoudt de huidige infosphere zich ten opzichte van democratie en vertrouwen? Met o.a. Danielle Braun en Jitske Kramer over Deep Democracy. In Pakhuis de Zwijger. Meer informatie en inschrijven..

  • 24 September 2017: Mag het Licht aan

    De feestelijke uitreiking van de Van Praagprijs aan Typhoon. Een middag met muziek, spoken woord, en meer. Met o.a. Boris van der Ham, Nasrdin Dchar, Wende, Adriaan van Dis en Jitske Kramer. Meer informatie.

  • 28-29 Oktober 2017: Why the world needs anthropologists

    Powering the planet! Een antroplogie congres in Durham (UK). En wij zijn er ook! Walter Faaij geeft een workshop over hoe je duurzaamheid in het DNA van je organisatie kunt veranderen. Meer informatie en inschrijven

  • 7 november 2017: Rhythm of Life, Jitske Kramer en Typhoon

    Na het grote succes van het eerste seminar in april, gaan Jitske en Typhoon nogmaals samen de planken op. Meld je snel aan, tot 15 september geldt een vroegboekkorting. Je betaalt dan € 199,- i.p.v. € 258,- (excl. BTW). Meer informatie en inschrijven.

  • 14 November 2017: Noloc Loopbaancongres

    Verschillende sprekers zullen je inspireren rondom het centrale thema ‘Verbinding!’ Jitske Kramer is een van de keynote sprekers. Meer informatie en inschrijven.

  • 28 November 2017 college Verandermanagement voor Focus Conferences

    Danielle Braun geeft op 28 november een college in de collegereeks Verandermanagement voor Focus Conferences, meer informatie over dit college vindt u hier.

  • 1 December 2017: Jaarcongres Verandermanagement

    Alweer de zevende editie van hét Jaarcongres Verandermanagement. Met in ieder geval Ben Tiggelaar, Hans Vermaak en Jitske Kramer. Meer informatie en inschrijven.

  • 1 December 2017: Mediationcongres 2017

    Danielle Braun is één van de sprekers op het Mediationcongres 2017, meer informatie over dit congres vindt u hier.

  • 12 December 2017: Event Corporate Culture

    Omdat vorig jaar zo'n geweldig succes was, doen we het dit jaar weer! Een inspirerende reis door de Corporate Tribe. Met in ieder geval Danielle Braun en Jitske Kramer. Meer informatie en inschrijven.

  • 6-12 Mei 2018: Deep Democracy Griekenland

    Voor de vijfde keer organiseren we een intensieve Deep Democracy week in Griekenland (level 2 en 3). Met Jitske Kramer en Frank Weijers. Meer informatie en inschrijven.

In beeld

Winnaar Managementboek van het jaar 2016! 

Managementboek van het jaar 

 
 

Nieuwste Blog

Wij bij voorkeur op het strand. Zoals hier in Bloemendaal, bij een lekkere strandtent met zon of kampvuur. Voeten in het zand. Laptop mee. Vergaderen. Toekomstplannen maken. Herbronnen. Bedenken wat ook al weer de totem van onze Academie was. Een lez...